Centrum Weterana Działań Poza Granicami Państwa

czcionka większa czcionka normalna czcionka mniejsza
18 stycznia 2018
Polacy w MKNiK w Laosie
Polacy w Międzynarodowej Komisji Nadzoru i Kontroli w Laosie.


   W momencie podpisywania układów genewskich w lipcu 1954 roku w Laosie trwały jeszcze zacięte walki pomiędzy oddziałami laotańskiego lewicowego ruchu narodowowyzwoleńczego Pathet Lao i wspierającymi go ludowymi oddziałami wietnamskimi z jednej strony, a wojskami Unii Francuskiej i Królewską Armią Laosu z drugiej. Do lipca 1954 roku siły Pathet Lao panowały na terytorium połowy kraju.

   Układy genewskie przyniosły Laosowi gwarantowane uznanie niepodległości, suwerenności i zapowiedź pokojowego bytu oraz neutralności. Siły zbrojne Pathet Lao miały zostać przegrupowane do dwóch prowincji na północy Laosu, Sam Neua i Phong Saly.

   Dla realizacji postanowień przyjętych przez sygnatariuszy konferencji genewskiej powołano Mieszaną Komisję Wojskową, składającą się z przedstawicieli stron konfliktu, oraz Międzynarodową Komisję Nadzoru i Kontroli, w skład której weszli przedstawiciele Indii, Kanady i Polski. Obydwie komisje miały ze sobą ściśle współpracować nad przywróceniem w Laosie pokoju, doprowadzeniem do normalizacji sytuacji wewnętrznej kraju.
Do głównych zadań stojących przed MKNiK w Laosie należały:
- kontrola wycofania obcych wojsk;
- sprawowanie nadzoru nad przegrupowaniem wojsk obu walczących stron;
- kontrola zwalniania jeńców wojennych i osób internowanych;
- prowadzenie nadzoru nad portami, lotniskami i wszystkimi granicami w związku z zakazem wprowadzania na jego terytorium materiału wojennego i obcych wojsk;
- prowadzenie nadzoru nad wymianą personelu, broni i zaopatrzenia wojsk francuskich (3500 żołnierzy) pozostających w Laosie.
Kwatera Główna MKNiK miała swoją siedzibę w stolicy Laosu, Vientiane. Składała się z trzech komitetów: wojskowego, politycznego i administracyjnego, oraz sekretariatu, pełniącego rolę swego rodzaju sztabu Komisji.
Komisja laotańska rozpoczęła swoją działalność 11 sierpnia 1954 roku, kiedy to do Vientiane przybyli pierwsi członkowie delegacji wchodzących w jej skład. Formalne ukonstytuowanie MKNiK nastąpiło 1 października.

   Polska delegacja do komisji laotańskiej liczyła w każdej ze zmian około 40 osób, wojskowych i cywilnych, w okresie wzmożonych walk, ze względów bezpieczeństwa, zmniejszona została do 10 osób. W podobnym składzie działała w końcowym okresie swego funkcjonowania. Na czele pierwszej zmiany  polskiej delegacji do MKNiK w Laosie stał gen. bryg. Marian Graniewski. Oficerowie i osoby cywilne polskiej delegacji zaangażowane były zarówno w komórkach Kwatery Głównej, jak i w grupach prowadzących działalność nadzorczo-kontrolną w terenie, w większości przypadków w bardzo trudnych niekiedy wręcz skrajnie ciężkich warunkach. W składzie delegacji polskiej, podobnie jak w Wietnamie czy Kambodży, znajdowali się lekarze, sprawujący nad naszym personelem opiekę medyczną. W latach 1955 – 1975 w pracach MKNiK w Laosie uczestniczyło 182 polskich żołnierzy zawodowych.

Grupa polskich oficerów uczestników Międzynarodowej Komisji Nadzoru i Kontroli w Laosie.


   MKNiK w Laosie powołała 11 terenowych grup kontrolnych, z czego 6 stałych i 5 ruchomych. Grupy te to niewątpliwie najważniejsze organy wykonawcze Komisji, na nich bowiem bezpośrednio spoczywały niemal wszystkie zadania w zakresie nadzoru i kontroli wykonywania postanowień genewskich. Grupy stałe miały swoje siedziby w następujących miejscowościach: Savannakhet, Pakse, Sop Kao, Phong Saly, Vientiane, Xieng Khouang. Z kolei grypy ruchome stacjonowały w: Luang Prabang, Savannakhet, Phong Saly, Pakse i Xieng Khouang.

   Przerwanie walk i okres względnej stabilizacji w Laosie po zawarciu porozumienia w Genewie nie trwał zbyt długo. W wielu rejonach kraju dochodziło do mniejszych czy większych potyczek zbrojnych między dawnymi przeciwnikami. Od samego zatem początku możliwości realizowania zadań stojących przed MKNiK były bardzo ograniczone. W listopadzie 1954 roku obalony został rząd premiera Souvanny Phoumy, a do władzy doszły ugrupowania prawicowe. Od marca 1955 roku, kiedy to wojska rządowe zaatakowały pozycje Pathet Lao, do października 1955 roku trwały walki. W wyniku podjętych jeszcze w lipcu 1955 roku rokowań doprowadzono do podpisania porozumienia o przerwaniu ognia i przeprowadzeniu wyborów. W marcu 1956 roku, po powrocie Souvanny Phoumy na stanowisko premiera, podjęta została decyzja o przerwaniu wojny domowej. Pathet Lao i rząd królewski w okresie od sierpnia 1956 roku do listopada 1957 roku podpisały 10 porozumień, stanowiących pakiet tzw. układów vientiańskich.


Przedstawiciel polskiej delegacji MKNiK w Laosie 1963 r.


   Dzięki długotrwałym zabiegom Komisji w listopadzie 1957 roku mógł powstać koalicyjny Rząd Jedności Narodowej. Kilka kolejnych miesięcy względnej stabilizacji w Laosie sprawiło, że premier Souvanna Phuma wystąpił z żądaniem likwidacji MKNiK, uważając, że postanowienia konferencji genewskiej zostały w całości zrealizowane i nie ma podstaw do dalszego jej funkcjonowania. Z takim stanowiskiem premiera Laosu nie zgodziła się delegacja polska, uważając, że sytuacja jest jeszcze daleka od uregulowania. Polskie starania zmierzające do utrzymania działalności Komisji nie powiodły się, bowiem 19 lipca 1958 roku Kanada i Indie podjęły decyzję o zawieszeniu funkcjonowania MKNiK w Laosie, nie przyjmując żadnego terminu jej wznowienia.
   

   Trzy dni później, 22 lipca, spełniły się polskie obawy co do trwałości stabilizacji w Laosie. Doszło mianowicie do kolejnego poważnego kryzysu politycznego i rządowego. Do dymisji podał się Souvanna Phuma. 18 sierpnia na czele nowego rządu stanął przedstawiciel prawicy, Phoui Sananikone. W kierowanym przez niego gabinecie nie znalazło się miejsce dla przedstawicieli Pathet Lao. Siły rewolucyjne zostały poddane poważnym represjom. 11 lutego 1959 roku Sananikone ogłosił, że Laos wypełnił wszystkie warunki określone przez uczestników konferencji genewskiej. Takie stanowisko oczywiście oznaczało dalsze uniemożliwienie wznowienia prac MKNiK. W maju rząd królewski wystąpił ze zdecydowanymi działaniami przeciwko siłom Pathet Lao. Zbrojny opór sił wiernych wobec Pathet Lao ponownie postawił Laos w obliczu wojny domowej. W tym okresie rząd polski, obserwując i analizując rozwój sytuacji w tym kraju, występował w czerwcu 1959 roku z propozycją wznowienia działalności MKNiK, niestety bezskutecznie. 27 grudnia 1960 roku Polska ponownie apelowała o podjęcie stosownych kroków mających umożliwić przywrócenie w Laosie bezpieczeństwa i pokoju, żądając zwołania w trybie pilnym spotkania konsultacyjnego przedstawicieli państw uczestniczących w konferencji genewskiej w 1954 roku oraz wznowienia działalności MKNiK. Inicjatywa polska dała początek poważnej międzynarodowej akcji dyplomatycznej na rzecz wznowienia działalności Komisji, akcji skutecznej, bowiem 24 kwietnia 1961 roku ZSRR i Wielka Brytania wystąpiły do stron konfliktu laotańskiego z apelem o zawieszenie broni oraz zapowiedziały wznowienie pracy przez MKNiK oraz zwołanie nowej międzynarodowej konferencji w sprawie Laosu. Tego samego dnia ZSRR i Wielka Brytania wystąpiły do rządów Indii, Kanady i Polski z propozycją podjęcia natychmiastowych działań zmierzających do reaktywowania Komisji.
   

   26 kwietnia 1961 roku działania bojowe zostały zawieszone, a dwa dni później w New Delhi odbyło się inauguracyjne posiedzenie MKNiK. Natomiast w trakcie konferencji genewskiej, trwającej od maja do lipca 1961 roku, strony konfliktu laotańskiego zawarły porozumienie o przerwaniu działań wojennych i utworzeniu Rządu Jedności Narodowej z Souvanna Phumą, jako premierem.

   8 maja 1961 roku do stolicy Laosu Vientiane przybyli pierwsi członkowie personelu MKNiK. Okres stabilizacji i pozytywnej ewolucji politycznej w Laosie trwał zaledwie kilkanaście miesięcy. W tym czasie Komisja podjęła szereg działań dla utrzymania zawieszenia broni i stworzenia atmosfery pojednania. Od samego jednak początku występowały poważne rozbieżności przede wszystkim w kwestii demobilizacji i zjednoczenia oddziałów wojskowych. Do poważnego wzrostu napięcia i kryzysu, który w konsekwencji przerodził się w wojnę domową, doszło po zamordowaniu 1 kwietnia 1963 roku w Vientiane ministra spraw zagranicznych, zwolennika neutralności Laosu, Quinima Pholsena.

   W okresie toczących się w Laosie w latach 1963-1972 działań wojennych prace MKNiK zostały niemal zupełnie sparaliżowane. Wszelkie próby podejmowania interwencji, mediacji czy dochodzeń okazywały się w tych warunkach bezowocne.

   Latem 1972 roku strony konfliktu laotańskiego podjęły wreszcie rozmowy zmierzające do zakończenia wojny domowej. Ich efektem było podpisanie 21 lutego 1973 roku Układu o przywróceniu pokoju i ustanowieniu zgody narodowej w Laosie, nawiązującego do ustaleń przyjętych w trakcie konferencji genewskiej zorganizowanej w 1962 roku. Zgodnie z przyjętymi w nim ustaleniami MKNiK w Laosie miała kontynuować swoją działalność zgodnie z celami, uprawnieniami i zasadami pracy, ustalonymi w Genewie. Komisja mogła zatem wznowić swą działalność, od 15 czerwca 1974 roku prowadząc ją jednak w niepełnym składzie, bowiem delegacja Kanady, na polecenie swego rządu, została odwołana do kraju.

   2 grudnia 1975 roku rząd Ludowo-Demokratycznej Republiki Laosu zwrócił się do Komisji z wnioskiem o zakończenie jej działalności. W związku z wypełnieniem porozumień w sprawie pokoju i pojednania w Laosie oraz wykonaniem swych zadań mandatowych, 31 grudnia MKNiK w Laosie podjęła rezolucję o rozwiązaniu.

 

generuj pdf
Kontakt

Centrum Weterana Działań Poza Granicami Państwa
Puławska 6A
00-909 Warszawa
tel. 261842075
fax. 261842071
centrumweterana@ron.mil.pl

    
  • BIP