Centrum Weterana Działań Poza Granicami Państwa

czcionka większa czcionka normalna czcionka mniejsza
19 stycznia 2018
WP w misji UNTAG w Namibii (1989-1990)
Żołnierze Wojska Polskiego w Grupie Przejściowej Pomocy Narodów Zjednoczonych dla Namibii (1989-1990).


  Od 1802 do 1868 roku terytorium obecnej Namibii penetrowane było przez różnego rodzaju misje brytyjskie i niemieckie. W latach 1868 – 1870 wybuchły przeciwko nim pierwsze bunty rdzennej ludności. Od 1884 roku przez dwadzieścia lat trwał planowy wykup tamtejszej ziemi przez osadników niemieckich. W latach 1894-1907 Niemcy objęły protektorat nad Namibią, przekształcony w latach 1907-1918 w kolonię.


   Po pierwszej wojnie światowej na mocy postanowień Traktatu Wersalskiego terytorium Namibii, pod ówczesną nazwą jako Afryka Południowo-Zachodnia, przekazane zostało pod protektorat Wielkiej Brytanii, jako terytorium mandatowe Ligii Narodów. Administrację na tym terenie w imieniu Wielkiej Brytanii prowadził członek Brytyjskiej Wspólnoty Narodów, Związek Południowej Afryki.


   Po zakończeniu drugiej wojny światowej Afryka Południowo-Zachodnia stała się terytorium powierniczym ONZ pod administracją Związku Południowej Afryki, który w 1946 roku wystąpił do ONZ o prawo inkorporowania powierzonego obszaru. Zgromadzenie Ogólne ONZ rezolucją nr 65/I z 14 grudnia 1946 roku odrzuciło to żądanie. Związek Południowej Afryki zlekceważył decyzje Rady Powierniczej oraz rezolucje ONZ i w 1949 roku faktycznie, zaś w 1959 aktem prawnym, przyłączył terytorium Afryki Południowo-Zachodniej. Dwa lata później, 31 maja 1961 roku Związek Południowej Afryki wystąpił z Brytyjskiej Wspólnoty Narodów ogłaszając się Republiką. W dniu 12 czerwca 1968 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję, w której postanowiło proklamować zgodnie z wolą rdzennej ludności, że Afryka Południowo-Zachodnia będzie odtąd znana pod nazwą Namibia,  równocześnie potępiając władze RPA za nie wycofywanie się z Namibii i niszczenie jej rdzennej ludności i terytorium. 20 marca 1969 roku Rada Bezpieczeństwa ponowiła żądanie ONZ wycofania się Republiki Południowej Afryki z Namibii. Dwa lata później problem prawno-polityczny rozstrzygnięty został przez Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości w Hadze, który orzekł, nielegalność aneksji zobowiązując jednocześnie RPA do niezwłocznego wycofania swej administracji z Namibii i zakończenia tym samym okupacji tego terytorium.

Mapa Namibii

  Republika Południowej Afryki nie uznała ani wyroku MTS, ani żądań ONZ wyrażanych w kolejnych rezolucjach. Po wieloletnich bezowocnych negocjacjach do pewnego przełomu doszło w 1978 roku, kiedy to Rada Bezpieczeństwa przyjęła rezolucję nr 431 wyznaczającą fińskiego dyplomatę Martti Ahtisaariego na Specjalnego Przedstawiciela Sekretarza Generalnego ONZ dla Namibii, zobowiązując go do opracowania warunków i planu wprowadzenia w życie rezolucji nr 385 z 1975 roku, przewidującej niepodległość Namibii po wolnych wyborach, przeprowadzonych pod kontrolą ONZ . Wstępny plan tego procesu został już zaakceptowany i przyjęty przez Radę Bezpieczeństwa w rezolucji nr 435 z 29 września 1978 roku.

   Do pełnego porozumienia w sprawie Namibii zdołano dojść dopiero w 1989 roku, kiedy to Rada Bezpieczeństwa – 16 lutego – przyjęła rezolucję nr 632 powołującą Grupę Przejściowej Pomocy Narodów Zjednoczonych (United Nations Transition Assistance Group in Namibia – UNTAG). Najważniejszym zadaniem Grupy Przejściowej było stworzenie w Namibii odpowiednich warunków dla przeprowadzenia wolnych wyborów nadzorowanych przez ONZ. Międzynarodowe siły UNTAG miały nadzorować porozumienia o przerwaniu walk pomiędzy wojskami południowoafrykańskimi i siłami partyzanckimi Organizacji Narodu Afryki Południowo-Zachodniej (South West African People Organization – SWAPO), ześrodkowanie, redukcję i wycofanie wojsk południowoafrykańskich z terenu Namibii, nadzorowanie powrotu do domów uchodźców, jeńców i więźniów politycznych.

   Charakter stojących przed siłami UNTAG zadań wymagał powołania do życia mieszanej, wojskowo-cywilnej misji. W jej składzie znalazło się:
- 4493 osoby personelu wojskowego (w tym trzy bataliony operacyjne: fiński, kenijski i malezyjski; 300 obserwatorów wojskowych z 13 państw i jednostki: wsparcia logistycznego, łączności, inżynieryjna; transport powietrzny, kompania administracyjna, jednostka medyczna);
- 1000 obserwatorów cywilnych z zadaniem monitorowania przygotowywanych wyborów powszechnych;
- 1500 cywilnych policjantów wykonujących zadania przejęte po wycofanej policji południowoafrykańskiej;
- 1000 osób personelu cywilnego zaangażowanego w biurach wyborczych (część stanowił personel lokalny).

   Na czele sił UNTAG stał przedstawiciel Indii, gen. por. Dewan Prem Chanda. Kwatera Główna misji umieszczona została w Windhoek, późniejszej stolicy państwa. Misja namibijska składała się z przedstawicieli 50 państw (Australia, Austria, Bangladesz, Barbados, Belgia, Chiny, Czechosłowacja, Dania, Egipt, Fidżi, Finlandia, Francja, Ghana, Grecja, Gujana, Hiszpania, Holandia, Indie, Indonezja, Irlandia, Jamajka, Japonia, Jugosławia, Kanada, Kenia, Kongo, Kostaryka, Malezja, Nowa Zelandia, Niemiecka Republika Demokratyczna, Nigeria, Norwegia, Pakistan, Panama, Peru, Polska, Portugalia, Republika Federalna Niemiec, Singapur, Sudan, Szwajcaria, Szwecja, Tajlandia, Togo, Trynidad i Tobago, Tunezja, Węgry, Wielka Brytania, Włochy, Związek Radziecki).

   Polska skierowała do udziału w misji UNTAG jednostkę logistyczną (w skład której wchodziło 241 żołnierzy zawodowych i 132 żołnierzy służby zasadniczej) oraz 20 osobową grupę obserwatorów wojskowych. Podstawę prawną dla powołania polskiego kontyngentu wojskowego do udziału w misji UNTAG stanowiły następujące akty:
- uchwała Rady Ministrów nr 50/89 z 22 marca 1989 roku w sprawie utworzenia Polskiego Kontyngentu Wojskowego w Grupie Pomocy Przejściowej ONZ w Namibii;
- rozkaz Ministra Obrony Narodowej nr Pf 6 /MON z 2 marca 1989 roku w sprawie sformowania, przygotowania i przeszkolenia w terminie do 19 marca kontyngentu w liczbie 353 żołnierzy oraz 20 żołnierzy do grupy obserwatorów ONZ;
- zarządzenie Szefa Sztabu Generalnego WP nr Pf 27/Org. z 2 marca 1989 roku w sprawie formowania i przygotowania kontyngentu.

   Zarządzenie Szefa Sztabu Generalnego stanowiło podstawę do powołania grupy organizacyjnej do spraw utworzenia kontyngentu, której głównym zadaniem była koordynacja przedsięwzięć instytucji centralnych ministerstwa obrony, okręgów wojskowych i rodzajów sił zbrojnych zaangażowanych w sformowanie i działalność kontyngentu. Na szefa grupy koordynacyjnej powołany został płk Stanisław Krawczyk.

   Kontyngent Wojska Polskiego do misji w Namibii organizowany był w trybie przyspieszonym. Już na kilka dni przed podjęciem przez Radę Ministrów wspomnianej uchwały z 22 marca 1989 roku część żołnierzy przebywała w rejonie mandatowym. Na dowódcę kontyngentu wyznaczony został ppłk Kazimierz Giłej. Przyjęty etat jednostki przewidywał wysłanie do Namibii 74 osób legitymujących się znajomością języka angielskiego oraz mających za sobą pewne doświadczenie ze służby we wcześniejszych misjach międzynarodowych. Formowanie kontyngentu prowadzono w Kłodzku, w oparciu
o żołnierzy jednostek Śląskiego Okręgu Wojskowego. W okresie przygotowawczym, jak i w trakcie trwania misji, dowództwo kontyngentu korzystało z bezcennej pomocy i wiedzy dyplomatów polskich, znających warunki panujące w rejonie misji. Jednym z nich był Bogusław Ludwikowski, były ambasador polski w Etiopii, wieloletni pracownik ONZ i ekspert z zakresu problematyki afrykańskiej. W późniejszym okresie B. Ludwikowski pracował na stanowisku doradcy dowódcy Polskiego Kontyngentu Wojskowego w Namibii do spraw międzynarodowych w randze podpułkownika.  Pomoc B. Ludwikowskiego była tym cenniejsza, że – jak słusznie podkreśla G. Ciechanowski - dla polskich żołnierzy była to pierwsza misja pełniona na południe od równika, w nieznanym miejscu, w całkowicie odmiennych warunkach geograficzno-klimatycznych.

    Pierwsza grupa polskich oficerów została skierowana do Namibii 9 marca 1989 roku. Byli to: mjr Grzegorz Wiśniewski, ppłk Krzysztof Paśko i mjr Andrzej Malik. 14 marca wyjechała dziewiętnastoosobowa grupa na czele z kmdr. ppor. Zdzisławem Jamką, której zadaniem był wybór odpowiedniego miejsca na obóz dla naszego kontyngentu. Zasadniczy człon kontyngentu polskiego odleciał do Namibii w trzech kolejnych grupach w kwietniu 1989 roku. W pierwszych dniach kwietnia, na krótko przed wylotem głównej grupy żołnierzy, z Namibii dotarły bardzo niepokojące wiadomości o starciach zbrojnych pomiędzy oddziałami SWAPO a wojskami Republiki Południowej Afryki. Dzięki intensywnym zabiegom dyplomatycznym konflikt ten udało się na szczęście powstrzymać. Żołnierze polscy rozpoczynali pokojową służbę w Namibii w atmosferze i klimacie krwawej wojny.
W starciach kwietniowych zginęło około 300 żołnierzy obu stron konfliktu.

Struktura organizacyjna  Polskiej Wojskowej Jednostki Logistycznej przedstawiała się następująco:
- dowództwo;
- sztab (sekcja planowania logistycznego, sekcja planowania operacyjnego, sekcja łączności, sekcja administracji ogólnej);
- kompania dowodzenia i obsługi;
- kompania transportowa;
- kompania zaopatrzenia;
- Centralna Składnica UNTAG;
- służby tyłowe (sekcja medyczna, sekcja żywnościowa, sekcja techniczna);
- wydzielona grupa żandarmerii polowej (Military Police).

   Na miejsce dyslokacji kontyngentu polskiego wybrane zostały koszary w okolicy miejscowości Grootfontein, w których wcześniej stacjonowały oddziały wojsk RPA. Były to ustawione w kwadrat baraki, ogrodzone betonowym płotem. Żołnierze polscy określali to miejsce mianem Alcatraz. Od pierwszych dni pobytu naszej misji w Namibii uzewnętrzniały się problemy, często dokuczliwe, związane z niewłaściwym wyposażeniem, przede wszystkim z nieodpowiednim, jak na warunki afrykańskie, ubiorem. Żołnierze nie mieli na stanie umundurowania typowo letniego, tzn. krótkich spodni i letnich koszul.

   Kontyngent polski podzielony został organizacyjnie na trzy zasadnicze elementy: pion operacyjny, logistyka i Centralna Składnica w Windhoek. Pionem operacyjnym dowodził mjr Jan Kempara, pionem logistyki kmdr ppor. Zdzisław Jamka, zaś kierownikiem Centralnej Składnicy był mjr Roman Jasiński.

   Do zadań polskiej jednostki logistycznej (POLLOG) należało:
- zapewnienie przewozu osób cywilnych i wojskowych;
- zapewnienie zaopatrzenia, nadzorowanie dowozu artykułów i materiałów nadchodzących
z zagranicy przez port morski w Walvis Bay i lotniczy w Eros do Centralnej Składnicy Zaopatrzenia UNTAG;
- zarządzanie zasobami Centralnej Składnicy Zaopatrzenia;
- dowóz artykułów i materiałów zgromadzonych w Centralnej Składnicy do magazynu
w Grootfontein lub wprost do jednostek wojskowych i elementów cywilnych;
- przewożenie materiałów z magazynów pośrednich, m.in. z Grootfontein, do miejsc stacjonowania jednostek wojskowych lub kwater samodzielnych kompanii znajdujących się
w innych niż dowództwo batalionów miejscach;
- zapewnienie transportu poszczególnym jednostkom UNTAG stacjonującym w rejonie odpowiedzialności polskiego batalionu;
- prowadzenie remontów sprzętu i pojazdów produkcji polskiej znajdujących się na jego wyposażeniu;
- zabezpieczenie funkcjonowania objazdowej łaźni polowej dla batalionów operacyjnych działających w północnej części Namibii;
- zapewnienie samowystarczalności żywieniowej i innej na okres 2 miesięcy.

W Namibii żołnierze Wojska Polskiego realizowali m.in.  zadania związane z dowozem żywności.

   Misja UNTAG nie należała do łatwych. Na żołnierzy pełniących w niej służbę czekało wiele niebezpieczeństw. Poza przypadkami związanymi z różnego rodzaju mniejszymi czy większymi potyczkami zbrojnymi, żołnierze polscy narażeni byli na wiele trudnych i groźnych dla zdrowia i życia sytuacji. Dotyczyło to w szczególności żołnierzy kompanii transportowej, pokonujących często kilkusetkilometrowe trasy.

   Szczytowym momentem działalności sił UNTAG był oczywiście okres wyborów powszechnych w Namibii, które przeprowadzone zostały w dniach od 7 do 11 listopada 1989 roku. Personel misji odpowiedzialny był za szeroki zakres przedsięwzięć przygotowawczych w okresie przedwyborczym, jak i w trakcie wyborów. Bezpośrednio przed wyborami członkowie sił UNTAG przeprowadzali rejestrację osób, którym przysługiwało prawo wyborcze, przygotowywali lokale wyborcze, wreszcie w trakcie samych wyborów prowadzili ich obserwację. UNTAG zorganizował 70 stałych i 110 ruchomych punktów rejestrujących wyborców, zarejestrował 10 partii politycznych biorących udział w wyborach. Ponad 350 lokali wyborczych na terytorium Namibii było monitorowanych przez policyjne, wojskowe i cywilne międzynarodowe komponenty misji. W zabezpieczeniu samych wyborów udział wzięli przedstawiciele ponad 25 państw, w tym naturalnie żołnierze obsługujący i obserwatorzy z Polski. W bezpośrednim zabezpieczeniu wyborów zaangażowanych było 20 polskich żołnierzy, wykonujących zarówno zadania związane z nadzorowaniem wyborów, jak i logistyczne.

    Poza jednostką logistyczną Polska w Namibii reprezentowana była również przez dwudziestoosobową grupę obserwatorów wojskowych. Cała międzynarodowa grupa obserwatorów liczyła 300 oficerów, reprezentujących 14 państw. Do ich zadań należało:
- monitorowanie przestrzegania warunków zawieszenia broni między walczącymi stronami;
- nadzór nad siłami południowoafrykańskimi w bazach wojskowych;
- obserwacja wycofania pododdziałów południowoafrykańskich do RPA;
- obserwacja procesu demobilizacji oddziałów Obrony Terytorialnej Południowo-Zachodniej Afryki  (South-West Africa Territory Defence);
- nadzór nad zdawaniem broni i amunicji przez demobilizowane oddziały;
- nadzorowanie demobilizacji innych cywilnych sił paramilitarnych i jednostek specjalnych;
- powstrzymanie przenikania oddziałów Ludowej Armii Wyzwolenia Namibii (People’s Liberation Army of Namibia – PLAN) z baz w Zambii i Angoli;
- obserwacja działalności cywilnego personelu południowoafrykańskiego;
- eskortowanie na terenie Namibii konwojów wojsk i sprzętu wojskowego wycofywanego do RPA .

   Szefem Międzynarodowego Zespołu Inspektorów i Obserwatorów Wojskowych UNTAG po raz pierwszy został przedstawiciel Polski, płk Bolesław Izydorczyk. Kierowany przez niego zespół podlegał bezpośrednio dowódcy sił zbrojnych ONZ w Namibii, gen. por. Dewanowi Chandzie.

   Jako pierwszy z polskich obserwatorów 10 marca 1989 roku przybył do Namibii mjr Grzegorz Wiśniewski. Pięć dni później dotarł płk B. Izydorczyk, zaś 25 marca przybyła reszta grupy, w której znaleźli się następujący oficerowie: mjr Gerard Czernohorski, mjr Jan Gierasimowicz, mjr Jan Gościński, mjr Wacław Grochowalski, mjr Wiesław Koziarkiewicz, mjr Wiesław Kurzyca, mjr Andrzej Lajourdie, mjr Władysław Łaszczyński, mjr Stanisław Lubas, mjr Andrzej Mańczyk, mjr Marian Marynowski, mjr Krzysztof Paszkowski, mjr Kazimierz Szczepański, mjr Bronisław Zaufały, mjr Jerzy Zubowicz, kpt. Andrzej Fałdasz, kpt. Piotr Rosolak i kpt. Mirosław Ujma.



Na zdjęciu od prawej: ppłk Kazimierz Giłej dowódca Polskiej Wojskowej Jednostki Logistycznej, dowódca UNTAG gen. por.  Dewan  Prem Chandra i szef obserwatorów UNTAG płk Bolesław Izydorczyk. Uroczystość prowadzi zastępca dowódcy PWJL ds. operacyjnych mjr Jan Kempara.

   Kilka pierwszych dni po przybyciu przeznaczonych było na dokładniejsze zapoznanie się z sytuacją w terenie mandatowym, po czym obserwatorzy rozmieszczeni zostali w konkretnych sektorach. Początki ich pracy trudne były nie tylko ze względu na zupełnie nową rzeczywistość, klimat, warunki codziennej pracy, służby i wypoczynku, ale w dużej mierze także z powodu trudności logistycznych, transportowych, brak wystarczającej liczby samochodów osobowych do przemieszczania się obserwatorów, kłopoty z funkcjonowaniem łączności, etc. Z 20 polskich obserwatorów 18 pracowało w sektorze północno-zachodnim, charakteryzującym się wyjątkowo trudną i skomplikowaną sytuacja polityczno-wojskową, sąsiadującym bezpośrednio z Angolą. Pozostali dwaj oficerowie pełnili służbę w Kwaterze Głównej. W dniach listopadowych wyborów powszechnych z międzynarodowego zespołu obserwatorów 200 oficerów zostało wydzielonych do pracy w zespołach nadzorujących ich przebieg. Z polskiej grupy w operacji tej wzięła połowa, tj. 10 oficerów.

   Wybory powszechne w Namibii przebiegły sprawnie i bez poważniejszych zakłóceń. Należy mocno podkreślić, że mogło tak być przede wszystkim dzięki zaangażowaniu sił międzynarodowych. Udział w wyborach wzięło około 97 % uprawnionych do głosowania, zaledwie około 1 % oddało głos nieważny. Zgromadzenie Konstytucyjne opracowało projekt konstytucji, który został przyjęty 9 lutego, natomiast dzień 21 marca ogłoszono, jako dzień uzyskania niepodległości.

   Po wyborach większość z obserwatorów wojskowych kończyła swoją działalność, opuszczając Namibię w dwóch turach. Pierwsza grupa wyjechała w styczniu 1990 roku, kolejna w lutym. Część pozostała jeszcze do maja 1990 roku, monitorując sytuację na granicy pomiędzy Namibią a RPA.



Transport żywności odbywał się w trudnych warunkach terenowych.


   Poza tą kilkudziesięcioosobową grupą obserwatorów i pewną liczbą żołnierzy z Kenii, do dnia ogłoszenia niepodległości, czyli do 21 marca 1990 roku, wszystkie pozostałe siły UNTAG zostały z Namibii wycofane. Pierwsza grupa 45 polskich żołnierzy wyjechała już w grudniu, jeszcze przed świętami Bożego Narodzenia. Główna grupa Polaków, licząca 165 osób, opuściła Namibię 3 marca, odlatując z lotniska w Windhoek. Na miejscu pozostała jeszcze przez pewien czas kilkunastoosobowa grupa likwidacyjna, z zadaniem ostatecznego rozliczenia i zamknięcia misji. Jako ostatni żołnierz sił UNTAG 17 maja wyjechał mjr Roman Jasiński, komendant Centralnej Składnicy Zaopatrzenia.

  Żołnierze nasi wykonali powierzone im zadania mandatowe wzorowo, dopisując do historii udziału Wojska Polskiego w międzynarodowych misjach i operacjach pokojowych kolejną piękną kartę. W okresie dwunastomiesięcznej misji w Namibii śmierć poniosło 19 członków misji UNTAG. Śmiertelne wypadki niestety nie ominęły kontyngentu polskiego. 5 września 1990 roku w wypadku samochodowym zginęło trzech polskich żołnierzy: chor. Jan Boleszczuk, chor. Władysław Wojciechowski i chor. Ryszard Zalewski.

Pomnik poświęćony polskim żołnierzom poległym w trakcie misji UNTAG w Namibii.

generuj pdf
Kontakt

Centrum Weterana Działań Poza Granicami Państwa
Puławska 6A
00-909 Warszawa
tel. 261842075
fax. 261842071
centrumweterana@ron.mil.pl

    
  • BIP